مرجع:بیماری سنگ کیسه صفرا: تفاوت میان نسخهها
آقای دانشمند (بحث | مشارکتها) بازیابی 5 لینک/رفرنس حذفشده از مقاله مبدأ |
آقای دانشمند (بحث | مشارکتها) اصلاح ترتیب منابع: انتقال رفرنسها به قبل از {{منابع}} |
||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
<ref>[https://britishlivertrust.org.uk/information-and-support/living-with-a-liver-condition/liver-conditions/gallstones/ Gallstones]</ref> | <ref>[https://britishlivertrust.org.uk/information-and-support/living-with-a-liver-condition/liver-conditions/gallstones/ Gallstones]</ref> | ||
<ref>[https://patient.info/news-and-features/gallstones-diet-sheet Gallstones Diet Sheet: Dietary Advice]</ref> | <ref>[https://patient.info/news-and-features/gallstones-diet-sheet Gallstones Diet Sheet: Dietary Advice]</ref> | ||
| خط ۵۹: | خط ۵۷: | ||
<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2583414/ Gallbladder contraction in patients with pigment and cholesterol stones]</ref> | <ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2583414/ Gallbladder contraction in patients with pigment and cholesterol stones]</ref> | ||
<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4048835 Comparative study of the effects of equal amounts of fat, protein, and starch on plasma cholecystokinin in man]</ref> | <ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4048835 Comparative study of the effects of equal amounts of fat, protein, and starch on plasma cholecystokinin in man]</ref> | ||
{{منابع}} | |||
نسخهٔ ۳ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۰
نویسنده: رامین تقیزاده
بیماری سنگ کیسه صفرا یا کوله سیستولیتیازیس به تشکیل رسوبات سخت (سنگ) در کیسه صفرا و مجاری صفراوی اشاره دارد. کیسه صفرا صفرا را ذخیره و هنگام هضم به روده کوچک رها میکند. اگر صفرا حاوی کلسترول یا بیلیروبین بیش از حد باشد، کیسه صفرا ناکارآمد باشد، یا ترشح صفرا مختل شود، سنگ تشکیل میشود.[۱]
انواع سنگ کیسه صفرا
سنگهای صفراوی بر اساس ترکیبشان به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- سنگهای کلسترولی: غنی از کلسترول؛ در کشورهای غربی شایعترند.
- سنگهای رنگدانهای: عمدتاً از رنگدانههای صفراوی تشکیل شدهاند.
عوامل خطر
عوامل خطر شناختهشده عبارتند از: جنسیت زن، استعداد ارثی، افزایش سن، شاخص توده بدنی بالا (BMI)، کاهش وزن سریع، دیابت و عوامل گوارشی و صفراوی از جمله عفونت.[۲]
چاقی بهویژه چاقی شکمی، یک عامل خطر ثابت برای سنگهای کلسترولی است، زیرا باعث افزایش مقاومت به انسولین و ترشح بیش از حد کلسترول صفراوی میشود. یک مطالعه بر روی بیش از ۹۰۰۰۰ زن، خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا را در افراد چاق مفرط در مقایسه با افراد با وزن طبیعی، ۷ برابر گزارش کرد.[۳]
سنگهای کلسترولی همچنین پس از کاهش وزن سریع در نتیجه هیپوموتیلیتی کیسه صفرا و کلسترول فوق اشباع صفرا ایجاد میشوند. در طول رژیم کاهش وزن، سنگ کیسه صفرا ممکن است تنها پس از ۴ هفته ایجاد شود. یک رابطه منحنیشکل بین میزان کاهش وزن و بروز سنگ کیسه صفرا مشاهده شده که حداکثر ۱٫۵ کیلوگرم کاهش وزن در هفته به عنوان بهینه ارزیابی میشود. کاهش وزن بیش از ۲۵ درصد از وزن بدن خطر ابتلا به سنگ را به طور قابلتوجهی افزایش میدهد.
راههای تشخیص
سنگ کیسه صفرا بر اساس تاریخچه پزشکی، یافتههای بالینی و تصویربرداری تشخیص داده میشود. مناسبترین روش تصویربرداری، اولتراسوند شکم است. کوله سیستکتومی (عمدتاً لاپاروسکوپی) درمان استاندارد برای کوله سیستولیتیازیس علامتدار است.
تخمین زده میشود ۲ تا ۴ درصد افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا هر ساله علائم را بروز میدهند. افراد علامتدار در معرض خطر تقریباً ۲۵٪ عوارض در طی ۱۰ تا ۲۰ سال قرار دارند. سنگهایی که در مجرای صفراوی مشترک قرار میگیرند، خطر عوارض تقریباً ۲۰ درصدی در طی پنج سال دارند.
درمانها
بیماری علامتدار اغلب با برداشتن کیسه صفرا (کوله سیستکتومی لاپاروسکوپی) درمان میشود. مدیریت پزشکی نیز میتواند درمان خط اول باشد، از جمله حل کردن سنگها با اسید اورسودوکسی کولیک (UDCA).
مطالعات بالینی نشان دادهاند UDCA کاهش لیتوژنیک صفرا را از طریق کاهش جذب رودهای و ترشح صفراوی کلسترول ایجاد میکند. برخی کارآزماییها کاهش خطر تشکیل سنگ را با UDCA در طول کاهش وزن گزارش کردهاند، اما نتایج ضد و نقیض است.
مداخلات سبک زندگی مانند فعالیت بدنی یا دستکاری چربی رژیم غذایی نیز برای پیشگیری و درمان بررسی شدهاند.
تغذیه و بیماری سنگ کیسه صفرا
مصرف گوشت قرمز و چربی حیوانی با خطر سنگ کلسترولی مرتبط است، در حالی که مصرف کربوهیدرات زیاد با خطر سنگهای رنگدانهای مرتبط است.[۴] در میکروبیوتای روده، ال-کارنیتین و تریمتیل آمین موجود در گوشت قرمز، TMAO تولید میکند که ممکن است تشکیل سنگ را تحریک کند.[۵]
مقاومت به انسولین به عنوان عامل خطر برای سنگ کلسترولی نشان داده شده است.[۶] هیپرانسولینمی باعث فعال شدن HMG-CoA ردوکتاز و افزایش تولید کلسترول کبدی میشود.[۷]
مطالعهای در ایران نشان داد الگوی غذایی سالم (روغنهای گیاهی، سبزیجات، میوهها، ماهی، حبوبات، آجیل) با خطر سنگهای صفراوی ارتباط معکوس دارد.[۸]
نقد مکانیسم رژیم کمچرب
منطق محدود کردن چربی دو فرضیه دارد: اول، چربی محرک انقباض کیسه صفراست و محدود کردن آن درد را کاهش میدهد؛ اما کیسه صفرا خودبهخود و در پاسخ به پروتئین نیز منقبض میشود و کاهش انقباض ممکن است خطر رسوب سنگ را افزایش دهد. دوم، کاهش چربی ممکن است کلسترول پلاسما را کاهش دهد؛ اما کلسترول پلاسما بیشتر تحت تأثیر سنتز درونزا است تا دریافت غذایی.[۹][۱۰]
نقش UDCA و رژیمهای پرچربتر در پیشگیری
متاآنالیز سیستماتیک نشان میدهد UDCA و رژیمهای کاهش وزن پرچربتر (۳۰-۱۹٪) ممکن است در پیشگیری اولیه سنگها مؤثر باشند.[۱۱]
ایجاد سنگ ممکن است تقریباً ۴ هفته طول بکشد، بنابراین اقدامات پیشگیرانه باید بلافاصله شروع شوند.[۱۲] مطالعات مشاهدهای بروز سنگ را ۳۶٪ در عرض ۶ ماه پس از بایپس معده گزارش میدهند.
جمعبندی
بیماری سنگ کیسه صفرا وضعیتی شایع با عوامل خطر متعدد از جمله چاقی، مقاومت به انسولین و کاهش وزن سریع است. مداخلات تغذیهای و سبک زندگی نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت دارند. شواهد جدید نشان میدهد رژیمهای کمچرب مطلق لزوماً مبتنی بر شواهد نیستند و رژیمهای با چربی بالاتر همراه UDCA ممکن است مؤثرتر باشند.
مقالات مرتبط
منابع
- ↑ Gallstones in New Zealand: Composition, risk factors and ethnic differences
- ↑ Modified dietary fat intake for treatment of gallstone disease
- ↑ Risk of symptomatic gallstones in women with severe obesity
- ↑ Food intake patterns and gallbladder disease in Mexican Americans
- ↑ Association between diet and gallstones
- ↑ Association of diabetes, serum insulin, and C-peptide with gallbladder disease
- ↑ Regulation of liver HMG-CoA reductase
- ↑ Healthy Dietary Pattern Reduces Risk of Gallstones
- ↑ Role of diet in cholesterol gallstone formation
- ↑ Dietary cholesterol: from physiology to cardiovascular risk
- ↑ Ursodeoxycholic Acid and Diets Higher in Fat Prevent Gallbladder Stones
- ↑ Gallstone formation during weight-reduction dieting
- ↑ Gallstones
- ↑ Gallstones Diet Sheet: Dietary Advice
- ↑ Gallstones
- ↑ Gallbladder contraction in patients with pigment and cholesterol stones
- ↑ Comparative study of the effects of equal amounts of fat, protein, and starch on plasma cholecystokinin in man
