نویسنده: رامین تقیزاده
اهدای خون و پیشگیری از دیابت به بررسی نقش کاهش ذخایر آهن بدن از طریق اهدای خون در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ میپردازد. شواهد علمی نشان میدهد که آهن اضافی با افزایش خطر دیابت مرتبط است و اهدای خون منظم میتواند به عنوان یک راهکار پیشگیرانه مؤثر عمل کند.
ارتباط آهن اضافی و دیابت
دیابت نوع ۲ یک تظاهرات شایع هموکروماتوز است.[۱] هموکروماتوز بیماری است که به علت وجود مقدار زیاد آهن در بدن ایجاد میشود و این موضوع منجر به این گمانهزنی شده که ذخایر بالای آهن ممکن است خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.
فریتین بالای سرم (نشانگر ذخیره آهن اضافی) با دیابت نوع ۲ مرتبط است.[۲] افزایش خفیف فریتین سرم با افزایش انسولین سرم ناشتا مرتبط است. تقریباً ۵۳ تا ۸۰ درصد از بیماران مبتلا به هموکروماتوز به دیابت مبتلا میشوند.[۳]
شواهد نشان میدهد که غلظت سرمی انسولین و گلوکز خون ناشتا در مردان با غلظتهای بالای فریتین سرم افزایش یافته است.[۴] بیماران مبتلا به دیابت دارای میانگین غلظت فریتین سرم بالاتری نسبت به جمعیت عمومی هستند.[۵]
اهدای خون و دیابت
عوامل کلاتکننده آهن و اهدای خون میتوانند از ایجاد دیابت در اضافهبار آهن ناشی از تزریق جلوگیری کنند.[۶] در افراد بهظاهر سالم، اهدای خون مکرر که منجر به کاهش ذخایر آهن میشود، یک عامل محافظتی برای ایجاد دیابت است.[۷]
بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک، هر چه غلظت فریتین بیشتر باشد، بروز دیابت نوع ۲ بیشتر است.[۸][۹]
مکانیسم ارتباط آهن و دیابت
آهن یک فلز فعال ردوکس است که میتواند تشکیل هیدروکسیل ROS را کاتالیز کند.[۱۰] این ویژگی، آهن اضافی را به دلیل توانایی آن برای مشارکت در تولید گونههای اکسیدان قوی مانند رادیکال هیدروکسیل، بهطور بالقوه خطرناک میکند.
در برخی مطالعات ارتباطی بین افزایش دریافت آهن در رژیم غذایی، بهویژه مصرف گوشت قرمز، افزایش ذخایر آهن بدن و ابتلا به دیابت نوع ۲ نشان داده شده است.[۱۱] مکانیسم پیشنهادی شامل: (۱) کمبود انسولین، (۲) مقاومت به انسولین، و (۳) اختلال عملکرد کبد است.[۱۲]
فریتین سرم به عنوان پیشبینیکننده
برخی محققان پیشنهاد میکنند که غلظت فریتین سرم میتواند به عنوان پیشبینیکننده دیابت نوع ۲ مورد استفاده قرار گیرد.[۱۳] متاآنالیز نشان داده که سطوح بالای فریتین سرم ممکن است به شناسایی افراد در معرض خطر کمک کند.[۱۴]
اهدای خون و بهبود کنترل قند خون
برخی مطالعات بهبود دیابت را با کاهش بار آهن از طریق حجامت یا اهدای خون پیشنهاد کردهاند.[۱۵] اهدای خون منظم با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماری قلبی عروقی همراه است.[۱۶]
توصیهها
- قبل از اهدای خون با پزشک مشورت کنید.
- از مصرف سرخود مکمل آهن بدون مشورت با پزشک پرهیز کنید.
- اهدای خون منظم وسیلهای مؤثر برای خلاص شدن از ذخایر آهن بیش از حد و بهبود حساسیت به انسولین است.
- بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ که خون اهدا میکنند باید حداقل ۴ ماه فاصله بین اهدا داشته باشند، زیرا اهدای خون میتواند HbA1c را بهطور کاذب کاهش دهد.[۱۷]
جمعبندی
آهن اضافی با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط است و اهدای خون منظم میتواند با کاهش ذخایر آهن، حساسیت به انسولین را بهبود بخشیده و خطر دیابت را کاهش دهد. با این حال، مشورت با پزشک قبل از شروع اهدای خون منظم ضروری است.
منابع
- ↑ Hereditary hemochromatosis: etiologic, pathologic, and clinical aspects
- ↑ Body iron stores are associated with serum insulin and blood glucose concentrations
- ↑ Practice guideline development task force of the College of American Pathologists
- ↑ Body iron stores are associated with serum insulin and blood glucose concentrations. Population study in 1,013 Eastern Finnish men
- ↑ Diabetes and serum ferritin concentration among U.S. adults
- ↑ Factors determining glucose tolerance in patients with thalassemia major
- ↑ Blood donations and risk of coronary heart disease in men
- ↑ between iron stores and non-insulin dependent diabetes in men: case-control study
- ↑ Diabetes and serum ferritin concentration among U.S. adults
- ↑ Role of free radicals and catalytic metal ions in human disease adults
- ↑ Iron intake and the risk of type 2 diabetes in women: A prospective cohort study
- ↑ diabetes in HFE hemochromatosis
- ↑ Effects of cardiorespiratory fitness on serum ferritin concentration and incidence of type 2 diabetess
- ↑ Ferritin levels and risk of type 2 diabetes mellitus: An updated systematic review and meta-analysis of prospective evidence.]
- ↑ Homeostatic Model Assessment of Insulin Activity and Iron Profile among Regular Blood Donors
- ↑ Changes in metabolic indices in response to whole blood donation in male subjects with normal glucose tolerance
- ↑ Whole Blood Donation Affects the Interpretation of Hemoglobin A1c
- ↑ General practice management of type 2 diabetes – 2014–15 Melbourne: the Royal Australian College of General Practitioners and Diabetes