مرجع:پرسش و پاسخ: استرس و مقاومت به انسولین
نویسنده: زهرا گوهری دزفولی
پرسش و پاسخ: استرس و مقاومت به انسولین
پرسش: نقش استرس در مقاوم شدن بدن به انسولین چیه؟
این پرسش توسط یکی از مراجعین کتونیا در تالار گفتگوی کتونیا مطرح شده است.
پاسخ
زهرا گوهری دزفولی، کارشناس ارشد تغذیه ورزشی (شماره نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰):
سؤال بسیار خوبی مطرح کردید، چون استرس مزمن یکی از عوامل پنهان ولی بسیار مهم در ایجاد مقاومت به انسولین است. حتی اگر رژیم غذایی و فعالیت بدنی مناسبی داشته باشید، استرس مزمن میتواند اثر آنها را خنثی کرده یا حتی بدن را وارد مسیر بیماریهای متابولیک کند.
در ادامه نقش استرس در مقاومت به انسولین را توضیح میدهم:
نقش استرس در ایجاد مقاومت به انسولین
1. ترشح بیشازحد کورتیزول (هورمون استرس)
وقتی تحت استرس جسمی یا روانی قرار میگیرید، بدن شما از طریق محور HPA (هیپوتالاموس – هیپوفیز – آدرنال) هورمونی بهنام کورتیزول ترشح میکند. اگر این حالت موقت باشد، مشکلی پیش نمیآید؛ اما در شرایط استرس مزمن:
- سطح کورتیزول در خون برای مدت طولانی بالا میماند
- کورتیزول باعث افزایش قند خون میشود (چون بدن تصور میکند به انرژی فوری نیاز دارید)
- در پاسخ به این افزایش قند، انسولین بیشتری ترشح میشود
- اما در طول زمان، سلولها به انسولین بیتفاوت میشوند → یعنی مقاومت به انسولین
2. افزایش قند خون ناشی از استرس
کورتیزول و آدرنالین (هورمونهای استرس) باعث:
- آزاد شدن گلوکز از ذخایر کبدی (گلیکوژنولیز)
- تولید گلوکز جدید در کبد (گلوکونئوژنز) میشوند. این فرآیندها قند خون را افزایش میدهند، حتی اگر چیزی نخورده باشید.
3. تغییرات رفتاری ناشی از استرس
افراد تحت استرس مزمن معمولاً:
- خواب کافی ندارند
- کمتر ورزش میکنند
- بیشتر به خوردن غذاهای پرقند و پرچرب تمایل پیدا میکنند (اصطلاحاً “خوردن عصبی”) این رفتارها همگی مقاومت به انسولین را تشدید میکنند.
4. افزایش التهاب مزمن
استرس روانی باعث فعال شدن مسیرهای التهابی در بدن میشود. این التهاب مزمن سطح پایین میتواند گیرندههای انسولین در سلولها را مختل کرده و پاسخ بدن به انسولین را کاهش دهد.
نتیجهگیری علمی:
استرس، از طریق مکانیسمهای هورمونی (افزایش کورتیزول)، متابولیک (افزایش قند خون)، رفتاری (تغییر سبک زندگی)، و التهابی، بهشدت بر حساسیت انسولین تأثیر منفی میگذارد.
حتی اگر فرد از نظر وزنی نرمال باشد، استرس کنترلنشده میتواند باعث مقاومت به انسولین و در نهایت پیشدیابت یا دیابت نوع ۲ شود.
اقدامات پیشنهادی:
برای بهبود مقاومت به انسولین، در کنار تغذیه و ورزش، مدیریت استرس بسیار حیاتی است. راهکارهای مفید شامل:
- تمرینات تنفس عمیق یا مدیتیشن روزانه
- پیادهروی در طبیعت
- نوشتن احساسات و افکار (journaling)
- خواب منظم
- گفتوگو با روانشناس یا مشاور در صورت لزوم
مقالات مرتبط
- مرجع:دوش آب سرد و مقاومت به انسولین
- مرجع:دیابتآباد (تمثیل مقاومت به انسولین)
- مرجع:عفونت هپاتیت C و مقاومت به انسولین
منابع
پرسش مبدأ: استرس و مقاومت به انسولین در تالار گفتگوی کتونیا
