مرجع:پانکراس چرب
نویسنده: متخصصین پزشکی و تغذیه کتونیا
پانکراس چرب بیماریای است که با افزایش تجمع چربی در پانکراس، به شکل پانکراتیت بروز میکند. علت این بیماری اغلب به دلیل چاقی و سندرم متابولیک است، اما عواملی همچون برخی از سندرمهای مادرزادی، مواد سمی و یا بیماریهای ویروسی نیز میتوانند موجب بروز این بیماری باشند. پانکراس چرب بهویژه به دلیل ارتباط نزدیک آن با دیابت نوع ۲، بیماری کبد چرب غیرالکلی و بیماریهای قلبیعروقی قابلتوجه است.
تشخیص این بیماری بر اساس روشهای تصویربرداری غیرتهاجمی است. در دسترسترین آنها سونوگرافی شکمی است؛ همچنین میتوان از سونوگرافی آندوسکوپی، توموگرافی کامپیوتری یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی استفاده کرد.[۱]
پانکراس عضوی است که در پشت معده، قسمت فوقانی شکم و سمت چپ، نزدیک رودهٔ کوچک شما قرار دارد. این اندام، آنزیمهایی را آزاد میکند که به هضم غذا کمک میکنند و همچنین میزان گلوکز موجود در بدن را مدیریت میکند. پانکراتیت میتواند بهسرعت بهوجود بیاید و یا از بین برود، اما این بیماری میتواند یک مشکل مزمن نیز باقی بماند. نحوهٔ درمان این بیماری، به حاد یا مزمن بودن پانکراتیت شما بستگی دارد.
انواع پانکراتیت
پانکراتیت بهطور کلی، حاد یا مزمن است. پانکراتیت نکروزان میتواند ناشی از موارد شدید پانکراتیت حاد باشد. درمان برای هر مورد پانکراتیت بستگی به شدت علائم دارد. اکثر افرادی که پانکراتیت حاد یا مزمن دارند معمولاً دردی را در عمقِ سمت چپ بالای شکم بهعنوان علامت اولیهٔ خود تجربه میکنند. برخی از افرادی که پانکراتیت مزمن دارند ممکن است در تصویربرداری تشخیصی از پانکراس التهاب نشان داده شود، اما در غیر این صورت ممکن است هیچ علامتی را نشان ندهند.
پانکراتیت حاد
پانکراتیت حاد یکی از دلایل اصلی بستری شدن در بیمارستان برای مشکلات گوارشی است. طبق گزارش مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی (NIDDK)، سالانه حدود ۲۷۵۰۰۰ نفر به دلیل پانکراتیت حاد در ایالات متحده در بیمارستان بستری میشوند. شروع پانکراتیت حاد اغلب بسیار ناگهانی است. التهاب معمولاً طی چند روز پس از شروع درمان برطرف میشود، اما در برخی موارد ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان باشد. پانکراتیت حاد در بزرگسالان بسیار شایعتر از کودکان است. سنگ کیسهٔ صفرا علت اصلی پانکراتیت حاد در بزرگسالان است. این وضعیت همچنین میتواند به پانکراتیت مزمن تبدیل شود، بهخصوص اگر سیگار میکشید یا الکل زیادی را مصرف میکنید.
علائم پانکراتیت حاد
- دردی که به آرامی یا ناگهانی در قسمت فوقانی شکم شروع میشود؛
- دردی که ممکن است به پشت سرایت کند؛
- دردی که ممکن است چند روز طول بکشد؛
- تب؛
- حالت تهوع؛
- استفراغ؛
- شکم متورم یا حساس؛
- ضربان قلب سریع.
پانکراتیت مزمن
پانکراتیت مزمن نوعی از التهاب پانکراس است که بهطور مداوم عود میکند یا در یک دورهٔ طولانی رخ میدهد. پانکراتیت مزمن میتواند آسیب دائمی به پانکراس یا سایر عوارض را به همراه داشته باشد. بافت اسکار از این التهاب مداوم ایجاد میشود. پانکراتیت همچنین میتواند به سلولهای تولیدکنندهٔ انسولین آسیب برساند. انسولین هورمونی است که پانکراس برای تنظیم میزان قند خون ترشح میکند. وقتی پانکراتیت به این سلولها آسیب میرساند، در حدود ۴۵ درصد از افراد مبتلا به پانکراتیت مزمن منجر به دیابت میشوند. استفادهٔ طولانیمدت از الکل میتواند باعث پانکراتیت در بزرگسالان شود. بیماریهای خودایمنی و ژنتیکی مانند فیبروز کیستیک نیز میتوانند باعث پانکراتیت مزمن در برخی افراد شوند.
علائم پانکراتیت مزمن
- درد در قسمت بالای شکم (البته در برخی موارد بدون درد است)؛
- دردی که ممکن است به پشت سرایت کند؛
- دردی که ممکن است بعد از خوردن غذا بدتر شود؛
- اسهال؛
- حالت تهوع؛
- کاهش وزن؛
- استفراغ.
افرادی که پانکراتیت مزمن دارند نیز ممکن است استئاتوره را تجربه کنند، یعنی مدفوع چربی که بوی بدی میدهد. استئاتوره میتواند نشانهٔ سوءجذب باشد. این بدان معناست که شما تمام مواد مغذی ضروری خود را دریافت نمیکنید زیرا پانکراس شما آنزیمهای گوارشی کافی برای تجزیهٔ غذای شما ترشح نمیکند. پانکراتیت حاد و مزمن در بسیاری از علل مشابه هستند. این شامل:
- وزن بدن
- رژیم غذایی
- سیگار
- فاکتورهای ژنتیکی
- سنگ کیسهٔ صفرا
- نوشیدن الکل زیاد
- برخی از داروها
- سرطان پانکراس
- جراحی شکم
- عفونتها
- فیبروز سیستیک
- آسیب به شکم شما
سطوح بالای کلسیم یا تریگلیسیرید (نوعی چربی) در خون نیز میتواند منجر به پانکراتیت مزمن شود. سنگ کیسهٔ صفرا شایعترین علت پانکراتیت حاد است. سنگ کیسهٔ صفرا تودههای کوچک و جامدی هستند که از صفرا (مایعی که به هضم کمک میکند) تشکیل میشوند. مجرای پانکراس، آنزیمهای گوارشی را از پانکراس حمل میکند. مجرای صفراوی مشترک نیز، صفرا یا سایر مواد را از کبد و کیسهٔ صفرا حمل میکند. سنگ صفراوی اگر به قدر کافی بزرگ باشد، گیر کرده و میتواند باعث ایجاد پشتیبان از این مواد شود و منجر به التهاب در مجرای صفراوی مشترک و پانکراتیت حاد شود.
پانکراتیت نکروزان
موارد شدید پانکراتیت حاد میتواند به پانکراتیت نکروزان تبدیل شود که به مرگ سلولها به دلیل بیماری اشاره دارد. در حدود ۱۰ درصد از موارد پانکراتیت حاد به پانکراتیت نکروزان ختم میشود. بهطور معمول زمانی که پانکراتیت درمان نشود، التهاب ناشی از پانکراتیت میتواند باعث نشت آنزیمهای گوارشی به پانکراس شود. این روند منجر به آسیب و مرگ بافت شده و منجر به پانکراتیت نکروزان میشود. بخشی از تشخیص این سطح از بیماری با سونوگرافی شکمی یا سیتی اسکن خواهد بود.
اگر پانکراتیت نکروزان دارید، پزشک از بافت مرده نمونهبرداری خواهد کرد تا از عفونی شدن یا نشدن آن اطمینان حاصل کند. اگر عفونت دارید، احتمالاً باید آنتیبیوتیک مصرف کنید. حتی ممکن است نیاز به برداشتن بافت مرده داشته باشید. متأسفانه عفونت بافت مرده خطر مرگ ناشی از پانکراتیت نکروزان را افزایش میدهد، بنابراین بسیار مهم است که در اسرع وقت به دنبال درمان باشید.
خلاصهٔ مطلب
پانکراتیت، بهعنوان یک بیماری التهابی مهم، میتواند با بروز مشکلات جدی مانند دیابت نوع یک همراه باشد، بهخصوص اگر به صورت مزمن یا شدید ظاهر شود. این بیماری میتواند به آسیبهای دائمی به پانکراس منجر شده و ترشح انسولین را مختل کند. برای درمان پانکراتیت و دیابت نوع ۱ یا همان مدیریت مؤثر این وضعیت و جلوگیری از عوارض بیشتر، همکاری با متخصصین خبره ضروری است.
جمعبندی
پانکراس چرب با تجمع چربی در پانکراس پدیدار میشود و علل عمدهٔ آن چاقی و سندرم متابولیک هستند؛ این وضعیت با دیابت نوع ۲، کبد چرب غیرالکلی و بیماریهای قلبیعروقی ارتباط نزدیک دارد. پانکراتیت میتواند حاد، مزمن یا نکروزان باشد و در حدود ۴۵ درصد از مبتلایان به پانکراتیت مزمن به دیابت منجر میشود. تشخیص عمدتاً با تصویربرداری غیرتهاجمی مانند سونوگرافی انجام میگیرد و درمان به نوع و شدت بیماری بستگی دارد؛ کنترل عوامل خطر مانند سنگ کیسهٔ صفرا، مصرف الکل و تریگلیسیرید بالا و مراجعهٔ سریع برای درمان، اهمیت حیاتی دارد.
مقالات مرتبط
- مرجع:کبد چرب
- مرجع:سندرم متابولیک
- مرجع:مقاومت به انسولین
- مرجع:بیماری سنگ کیسه صفرا
- مرجع:عوامل خطر دیابت نوع ۲
- مرجع:معکوس کردن پیش دیابت
منابع
مقالهٔ مبدأ: پانکراس چرب چیست؟ در مجلهٔ کتونیا
