مرجع:پرسش و پاسخ: آیا دیابت نوع 1 ارثی است
نویسنده: دکتر نهلا سادات هاشمی، زهرا گوهری دزفولی
پرسش و پاسخ: آیا دیابت نوع 1 ارثی است
پرسش: گفتن دیابت نوع یک هست ولی ما هیچ ارثی نداریم ممکنه بعد از سه ماه دیگه مشخص بشه که نوع یک نیست؟
این پرسش توسط یکی از مراجعین کتونیا در تالار گفتگوی کتونیا مطرح شده است.
پاسخ
دکتر نهلا سادات هاشمی، دکترای حرفهای پزشکی، دیابتولوژیست کتونیا (شماره نظام پزشکی: ۲۱۹۳۳۰):
نکته ای که در ابتدا باید به آن توجه کنید تفاوت اصطلاح «ژنتیکی» و «ارثی» است.
- ژنتیکی (Genetic): یعنی ژنها در ایجاد استعداد بیماری نقش دارند؛ اما الزاماً بیماری مستقیماً از والد به فرزند منتقل نمیشود.
- ارثی/وراثتی (Hereditary): یعنی یک صفت یا بیماری بهواسطه عوامل ژنتیکی از والدین به فرزند منتقل میشود و معمولاً الگوی خانوادگی مشخصتری دارد.
- بنابراین هر بیماری ارثی ژنتیکی است، ولی هر بیماری ژنتیکی الزاماً «ارثی» به معنای انتقال مستقیم نیست.
طبق استانداردهای ADA 2026، دیابت نوع ۱ یک بیماری ژنتیکیِ چندعاملی با زمینه خودایمنی است، اما معمولاً «ارثی» به معنای انتقال مستقیم از والد به فرزند نیست؛ یعنی ژنها، بهویژه ژنهای HLA، استعداد ابتلا را ایجاد میکنند ولی برای بروز بیماری عوامل محیطی و ایمنی هم دخیلاند.
در واقع حدود ۹۰٪ مبتلایان به نوع ۱ سابقه فامیلی شناختهشده ندارند؛ بنابراین وجود سابقه خانوادگی خطر را افزایش میدهد، اما نداشتن آن اصلاً نوع ۱ را رد نمیکند. ADA نوع ۱ را حدود ۵–۱۰٪ از کل موارد دیابت میداند، در حالی که نوع ۲ اکثریت موارد، یعنی حدود ۹۰–۹۵٪ دیابت را تشکیل میدهد. (Diabetes Journals)
به همین دلیل ممکن است فردی بدون هیچ سابقه خانوادگی مبتلا شود. همچنین به لحاظ آماری تقریباً بدین صورت است :
| سابقه خانوادگی | خطر ابتلا به نوع ۱ |
|---|---|
| جمعیت عمومی | حدود ۰٫۳٪ |
| مادر مبتلا | حدود ۱–۴٪ |
| پدر مبتلا | حدود ۳–۸٪ |
| خواهر/برادر مبتلا | حدود ۵–۸٪ |
| دوقلوی همسان | بسیار بالاتر، حدود ۳۰–۵۰٪ |
یعنی حتی در دوقلوهای همسان هم ۱۰۰٪ نیست؛ این نکته نشان میدهد نوع ۱ صرفاً یک بیماری «ارثی» ساده نیست.
در دیابت نوع ۲ از نظر خانوادگی وابستگی ژنتیکی قویتری دارد، ولی باز هم چندعاملی است و محیط، وزن، تغذیه و فعالیت بدنی بسیار مهماند. اگر یکی از والدین نوع ۲ داشته باشد، خطر ابتلای فرزند بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد و اگر هر دو والد مبتلا باشند، خطر باز هم بیشتر میشود. در دوقلوهای همسان نیز همخوانی نوع ۲ بسیار بالا است، اما باز هم ۱۰۰٪ نیست.
بنابراین هر دو نوع ۱ و ۲ ژنتیکی و دارای استعداد خانوادگی هستند؛ اما هیچکدام صرفا «ارثی» نیستند. نوع ۲ معمولاً مؤلفه خانوادگی/ژنتیکی قویتری دارد.
نکته مهم: MODY و سایر دیابتهای تکژنی واقعاً «ارثی» هستند و معمولاً الگوی انتقال مشخص، مثلاً اتوزومال غالب، دارند؛ اینها با دیابت نوع ۱ و ۲ متفاوتاند و طبق ADA کمتر از ۵٪ کل دیابتها را تشکیل میدهند. (Diabetes Journals)
✦ دکتر نهلا سادات هاشمی | ش.ن 219330
دیابتولوژیست در پلتفرم سبک زندگی کتونیا
پاسخ
زهرا گوهری دزفولی، کارشناس ارشد تغذیه ورزشی (شماره نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰):
(پست توسط نویسنده حذف شد)
مقالات مرتبط
منابع
پرسش مبدأ: آیا دیابت نوع 1 ارثی است؟ در تالار گفتگوی کتونیا
