نویسنده: زهرا گوهری دزفولی
پرسش و پاسخ: در دیابت نوع یک، اگر انسولین نزنم، چه می شود
پرسش: لطفا بهم بگید تو دیابت نوع یک دو روز انسولین نزدم موردی پیش نمیاد از این به بعد ادامه بدم؟
این پرسش توسط یکی از مراجعین کتونیا در تالار گفتگوی کتونیا مطرح شده است.
پاسخ
زهرا گوهری دزفولی، کارشناس ارشد تغذیه ورزشی (شماره نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰):
system:
> لطفا بهم بگید تو دیابت نوع یک دو روز انسولین نزدم موردی پیش نمیاد از این به بعد ادامه بدم؟
دو روز نزدن انسولین در دیابت نوع ۱، کار بسیار خطرناکی بود.
لطفاً این را جدی بگیرید: در دیابت نوع ۱، قطع انسولین حتی برای چند ساعت میتواند به کتواسیدوز دیابتی منجر شود؛ وضعیتی که بیمار را به بخش مراقبتهای ویژه میبرد و میتواند کشنده باشد.
اینکه این بار اتفاقی نیفتاد، شانس بود، نه نشانهٔ بیخطر بودن. دفعهٔ بعد ممکن است اینطور نباشد.
بله، باید ادامه دهید — و همین حالا، نه فردا. انسولین را با دوز معمول خودتان تزریق کنید. دوزهای جاافتاده را جبران نکنید و دوز را دوبرابر نکنید؛ این هم خطرناک است.
قند خون را اندازه بگیرید و اگر تهوع، استفراغ، تنفس تند، درد شکم یا خوابآلودگی دارید، منتظر نمانید و فوراً به اورژانس بروید.
در ادامه توضیح میدهم چرا
چرا انسولین حیاتی است؟
در دیابت نوع ۱، لوزالمعده تقریباً هیچ انسولینی نمیسازد. انسولین کلیدی است که در سلولها را باز میکند تا قند وارد شود و به انرژی تبدیل شود.
بدون انسولین:
- قند در خون میماند و بالا میرود
- سلولها گرسنه میمانند و بدن مجبور میشود چربیها را بهسرعت بسوزاند
- حاصل این سوختن، ترکیبات اسیدی به نام کتون است که در خون جمع میشوند و خون را اسیدی میکنند
به همین دلیل، انسولین در دیابت نوع ۱ «دارو» به معنای معمول نیست؛ جایگزین هورمونی حیاتی است — مثل اکسیژن برای سلولها.
نزدن انسولین چه مشکلاتی ایجاد میکند؟
در کوتاهمدت (چند ساعت تا چند روز):
- کتواسیدوز دیابتی (DKA) — مهمترین و خطرناکترین عارضه. بدون درمان فوری میتواند به کما و مرگ منجر شود
- کمآبی شدید بهخاطر پرادراری
- بههمخوردن املاح خون (بهویژه پتاسیم) و اختلال ریتم قلب
- خستگی، ضعف و کاهش تمرکز
- ضعف سیستم ایمنی و افزایش احتمال عفونت
اینکه در این دو روز اتفاقی نیفتاد، ممکن است بهخاطر باقیماندهٔ انسولین طولانیاثر یا ترشح اندک لوزالمعده بوده باشد؛ این ذخیره همیشگی نیست.
در بلندمدت (قطعهای مکرر):
- آسیب به چشم (رتینوپاتی)
- آسیب به کلیه (نفروپاتی)
- آسیب اعصاب، بهویژه در پاها
- افزایش خطر بیماری قلبی و سکته
- کاهش وزن ناخواسته و تحلیل عضلات
علائم هشدار: اگر هر کدام را دارید، فوراً به اورژانس بروید
تهوع یا استفراغ | تنفس عمیق و تند | بوی میوه در دهان | درد شکم | گیجی و خوابآلودگی
چرا باید همیشه با تیم درمان در تماس باشید؟
دیابت نوع ۱ بیماریای نیست که بشود بهتنهایی مدیریتش کرد. هیچ تصمیمی دربارهٔ انسولین — قطع، کم یا زیاد کردن دوز — نباید بدون مشورت گرفته شود.
تیم درمان شما میتواند:
- دوز انسولین را متناسب با تغییرات بدن، وزن، فعالیت و تغذیه تنظیم کند
- اگر افت قند مکرر دارید، دوز را ایمن کاهش دهد — بهجای اینکه خودتان قطعش کنید
- برای روزهای بیماری (تب، سرماخوردگی، استفراغ) برنامهٔ مشخص به شما بدهد
- برای روزهداری، سفر یا ورزش، دوزها را از قبل تنظیم کند
- عوارض را زود تشخیص دهد و از پیشرفتشان جلوگیری کند
توصیهٔ عملی:
- شمارهٔ تماس پزشک یا کلینیک دیابت را همیشه در دسترس داشته باشید
- همین امروز دربارهٔ این دو روز قطع انسولین به پزشکتان اطلاع دهید
- ویزیتهای منظم (حداقل هر ۳ ماه) را فراموش نکنید
- اگر پزشک در دسترس نیست و علائم هشدار دارید، منتظر نمانید؛ اورژانس ۱۱۵
و یک نکتهٔ مهم
اگر دلیل خاصی برای قطع انسولین داشتید، حتماً با تیم درمان در میان بگذارید:
- افت قند؟ ← احتمالاً فقط دوز باید کم شود
- مشکل تهیه یا هزینه؟ ← راههای جایگزین و حمایتی وجود دارد
- خستگی از تزریق و مراقبت روزانه؟ ← این احساس بین بیماران دیابت نوع ۱ بسیار شایع است و با کمک تیم درمان و مشاور قابل مدیریت است
تقریباً برای همهٔ این مشکلات راهحل وجود دارد؛ جز قطع انسولین.
همراه شما در مسیر سلامت، با تغذیهٔ علمی و سبک زندگی سالم
زهرا گوهری | پژوهشگر دوره دکتری تغذیه
مقالات مرتبط
منابع
پرسش مبدأ: در دیابت نوع یک، اگر انسولین نزنم، چه می شود؟ در تالار گفتگوی کتونیا