نویسنده: زهرا گوهری دزفولی
پرسش و پاسخ: دیابتم چه نوعی است روش تشخیص قطعی دیابت
پرسش: == از کجا بفهمم دیابتم چه نوعی است؟ ==
این پرسش توسط یکی از مراجعین کتونیا در تالار گفتگوی کتونیا مطرح شده است.
پاسخ
زهرا گوهری دزفولی، کارشناس ارشد تغذیه ورزشی (شماره نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰):
سلام سؤال بسیار مهمی است، چون نوع دیابت، نوع درمان را تعیین میکند. متأسفانه گاهی افراد سالها با تشخیص اشتباه درمان میشوند.
اول: نگاه به شواهد بالینی
پزشک معمولاً از این نشانهها شروع میکند:
| ویژگی | نوع ۱ | نوع ۲ |
|---|---|---|
| شروع بیماری | ناگهانی، طی چند هفته | تدریجی، طی سالها |
| سن شروع | معمولاً کودکی و جوانی (اما در هر سنی ممکن است) | معمولاً بالای ۴۰ سال |
| وزن | اغلب طبیعی یا کاهش وزن ناگهانی | اغلب اضافه وزن |
| شروع با کتواسیدوز | شایع | نادر |
| سابقهٔ خانوادگی | اغلب ندارد | معمولاً دارد |
| پاسخ به قرص | ندارد | معمولاً خوب |
اما این نشانهها همیشه قابل اعتماد نیستند؛ بسیاری از افراد در مرز این دو قرار میگیرند.
دوم: آزمایشهایی که تشخیص را قطعی میکنند
۱️⃣ آنتیبادیهای خودایمنی
GAD65، IA-2، ZnT8 و Anti-insulin
مثبت بودن حتی یکی از آنها ← دیابت خودایمنی (نوع ۱ یا لادا)
۲️⃣ C-peptide
نشان میدهد لوزالمعده هنوز چقدر خودش انسولین میسازد.
- خیلی پایین ← نوع ۱
- طبیعی یا بالا ← نوع ۲
این آزمایش باید همراه با قند خون همان لحظه تفسیر شود.
۳️⃣ آزمایش ژنتیک (در موارد مشکوک به مودی)
انواع کمتر شناختهشده که گاهی اشتباه تشخیص داده میشوند
- لادا (LADA): دیابت خودایمنی با شروع آهسته در بزرگسالان. ابتدا شبیه نوع ۲ است و به قرص جواب میدهد، اما طی چند سال به انسولین نیاز پیدا میکند. به آن «دیابت نوع ۱.۵» هم میگویند.
- مودی (MODY): دیابت ارثی که در چند نسل پشت سر هم دیده میشود، معمولاً قبل از ۲۵ سالگی شروع میشود و فرد اضافه وزن ندارد. برخی انواع آن اصلاً نیاز به انسولین ندارند و با قرص کنترل میشوند.
- دیابت نوع 3c: به دنبال بیماریهای پانکراس مثل پانکراتیت یا جراحی لوزالمعده
- دیابت ثانویه: ناشی از داروهایی مثل کورتون، یا بیماریهایی مثل کوشینگ
چه زمانی باید به تشخیص خود شک کنید؟
- نوع ۲ تشخیص داده شدهاید اما لاغر هستید
- با وجود مصرف قرص، قند خون بهسرعت بدتر میشود
- زیر ۳۵ سال هستید و تشخیص نوع ۲ گرفتهاید
- در چند نسل خانواده دیابت با شروع زودهنگام وجود دارد
- سابقهٔ بیماریهای خودایمنی دیگر مثل تیروئید یا سلیاک دارید
در این موارد، درخواست آزمایش آنتیبادی و C-peptide از متخصص غدد کاملاً منطقی است.
جمعبندی
تشخیص نوع دیابت با ترکیب سه چیز انجام میشود: شرح حال، معاینه و آزمایشهای تخصصی. اگر شک دارید، با متخصص غدد مشورت کنید و این دو آزمایش را مطرح کنید.
و مهمتر از همه: تا وقتی تشخیص جدید قطعی نشده، درمان فعلیتان را خودسرانه تغییر ندهید.
مقالات مرتبط
منابع
پرسش مبدأ: دیابتم چه نوعی است؟ روش تشخیص قطعی دیابت در تالار گفتگوی کتونیا