مرجع:پرسش و پاسخ: سماق و دیابت: آیا سماق قندخون را کاهش می دهد
نویسنده: زهرا گوهری دزفولی
پرسش و پاسخ: سماق و دیابت: آیا سماق قندخون را کاهش می دهد
پرسش: سماق و دیابت: آیا سماق قندخون را کاهش می دهد؟
این پرسش توسط یکی از مراجعین کتونیا در تالار گفتگوی کتونیا مطرح شده است.
پاسخ
زهرا گوهری دزفولی، کارشناس ارشد تغذیه ورزشی (شماره نظام پزشکی: ت-۱۱۰۷۰):
system:
> سماق و دیابت: آیا سماق قندخون را کاهش می دهد؟
سلام سؤال خوبی است، مخصوصاً که سماق در سفرهٔ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد. پاسخ کوتاه: شواهدی از اثر مثبت وجود دارد، اما نه در حدی که آن را «داروی قند» بدانیم.
علم چه می‌گوید؟
نتایج مطالعات یکدست نیستند:
مطالعهٔ ایرانی (۲۰۱۴): در یک کارآزمایی دوسوکور روی ۴۱ بیمار دیابتی نوع ۲، مصرف ۳ گرم پودر سماق در روز به‌مدت ۳ ماه با کاهش معنادار قند خون و HbA1c و همچنین کاهش apoB همراه بود.
متاآنالیز ۲۰۲۱: با تجمیع ۶ کارآزمایی و ۲۷۸ شرکت‌کننده، هیچ اثر معناداری بر قند ناشتا، HbA1c، انسولین و HOMA-IR دیده نشد.
متاآنالیز جدیدتر (۲۰۲۵–۲۰۲۶): با ۱۵ کارآزمایی و ۹۱۷ شرکت‌کننده، این بار بهبود معنادار در شاخص‌های قند خون و پروفایل چربی گزارش شد، هرچند بر شاخص‌های التهابی اثری دیده نشد.
جمع‌بندی علمی: با افزایش تعداد مطالعات، شواهد به سمت یک اثر مثبت اما خفیف متمایل شده است. سماق احتمالاً کمک‌کننده است، اما اثرش در حد دارو نیست.
چطور مصرف کنیم؟
- دوز استفاده‌شده در مطالعات: حدود ۳ گرم پودر سماق در روز (تقریباً یک قاشق چای‌خوری سرصاف)، معمولاً تقسیم‌شده بعد از وعده‌ها
- پاشیدن سماق روی غذا، سالاد، ماست و کباب ساده‌ترین راه است
- طعم ترش آن (مثل سرکه و آبلیمو) هم می‌تواند به کاهش جهش قند بعد از غذا کمک کند
نکات احتیاطی
- سماق بسته‌بندی بازار اغلب نمک دارد؛ اگر فشار خون یا مشکل کلیه دارید، برچسب را بخوانید یا سماق خالص بخرید
- اگر داروی کاهندهٔ قند مصرف می‌کنید، مصرف منظم و زیاد سماق را به پزشک اطلاع دهید
- در بارداری، مصرف در حد چاشنی غذا اشکالی ندارد؛ اما مکمل و دوز بالا توصیه نمی‌شود
- در سابقهٔ سنگ کلیه، مصرف زیاد آن محدود شود
جمع‌بندی
سماق یک چاشنی سالم، کم‌کالری و سرشار از آنتی‌اکسیدان است که می‌تواند جایگزین خوبی برای نمک سر سفره باشد و شاید کمک کوچکی به کنترل قند و چربی خون بکند.
اما جایگزین دارو، رژیم غذایی و ورزش نیست و هیچ‌وقت نباید به امید آن، درمان اصلی را کم یا قطع کرد.
منابع:
- Shidfar F, et al. J Res Med Sci. 2014 & Iran J Pharm Res. 2014.
- The effect of sumac supplementation on glycemic indices: A systematic review and meta-analysis. Complement Ther Med. 2021.
- Jafari A, et al. Sumac (Rhus coriaria L.) and Human Metabolic Health: A Systematic Review and Meta-Analysis. Endocrinol Diabetes Metab. 2026.
مقالات مرتبط
منابع
پرسش مبدأ: سماق و دیابت: آیا سماق قندخون را کاهش می دهد؟ در تالار گفتگوی کتونیا
