نویسنده: رامین تقیزاده
رژیم کتوژنیک و اوتیسم به بررسی تأثیر رژیم کتوژنیک بر اختلال طیف اوتیسم (ASD) میپردازد. اختلال طیف اوتیسم یک اختلال عصبی رشدی است که با نقایص ارتباط اجتماعی و رفتارهای تکراری مشخص میشود. شواهد اولیه نشان میدهد رژیم کتوژنیک ممکن است برخی از علائم این اختلال را بهبود بخشد.
اختلال طیف اوتیسم
اختلال طیف اوتیسم ۳.۴ تا ۶.۷ در هر ۱۰۰۰ کودک را تحت تأثیر قرار میدهد. پسران چهار برابر بیشتر از دختران مبتلا میشوند. بیماریهای همراه شایع شامل صرع (۲۶٪)، اختلالات خواب (۵۰ تا ۸۰٪)، علائم گوارشی (۲۳ تا ۷۰٪) و ناتوانی ذهنی (۳۱٪ زیر نمره IQ ۷۰) هستند.
چرا رژیم کتوژنیک ممکن است مؤثر باشد؟
اختلالات متابولیک در اوتیسم
بیماران مبتلا به ASD نشانگرهای غیرطبیعی میتوکندری دارند، از جمله افزایش سطح اسید لاکتیک و پیرووات. همچنین اختلالات گوارشی کربوهیدرات با کاهش سطوح دیساکاریدازها و ناقلان هگزوز مشاهده شده است. بنابراین یک رژیم کمکربوهیدرات ممکن است مناسب باشد.
مکانیسمهای اثر
بهبود متابولیسم انرژی
اجسام کتون از سد خونی مغزی عبور کرده و جایگزین گلوکز بهعنوان سوخت مغز میشوند. اجسام کتون تولید ATP را افزایش داده و عملکرد میتوکندری را عادی میکنند.
فعالیت ضدالتهابی
بیماران ASD التهاب نابجا و سطوح غیرطبیعی سیتوکینها (IL-6، TNF-α) در مغز دارند. رژیم کتوژنیک التهاب عصبی را از طریق فعالسازی PPARγ کاهش میدهد.[۱]
تنظیم انتقالدهندههای عصبی
رژیم کتوژنیک سطوح GABA (انتقالدهنده عصبی بازدارنده) را افزایش و از فعالسازی مسیر mTOR جلوگیری میکند. بیماران ASD غلظت GABA کمتری در قشر شنوایی دارند.
تعدیل میکروبیوتای روده
میکروبیوتای روده از طریق محور میکروبیوتا-روده-مغز با مغز ارتباط دارد. رژیم کتوژنیک ترکیب میکروبی روده را بازسازی و علائم ASD را در مدلهای حیوانی بهبود میبخشد.
شواهد بالینی
- الرشیدی و همکاران: بهبود تظاهرات اوتیسم بر اساس مقیاسهای ATEC و CARS، بهویژه جامعهپذیری
- لی و همکاران: رژیم کتوژنیک بدون گلوتن با MCT، بهبود نمرات ADOS-2 در حوزه عاطفه اجتماعی
- مطالعات حیوانی: افزایش کاوش اجتماعی و تعاملات اجتماعی
بهبود بیماریهای همراه
رژیم کتوژنیک بیماریهای همراه ASD را بهتر از علائم اصلی بهبود میبخشد:
- کاهش رفتار اجباری
- بهبود خواب غیرطبیعی
- کاهش دفعات تشنج
- بهبود ارتباطات اجتماعی
عوارض و محدودیتها
- کودکان ASD مشکلات تغذیهای و غذاخواری انتخابی دارند
- عوارض جانبی: یبوست، استفراغ، کمبود انرژی
- عوارض دیررس: هیپراوریسمی، هیپرلیپیدمی، سنگ کلیه
- خطر سرکوب رشد فیزیکی در مصرف طولانیمدت
- کمبود ویتامین D و اسید فولیک[۲]
جمعبندی
رژیم کتوژنیک در بیماران مبتلا به ASD مؤثر به نظر میرسد، اما مطالعات بالینی محدود و با حجم نمونه کوچک هستند. مطالعات بزرگتر با مدت طولانیتر برای تأیید اثربخشی و ایمنی لازم است. این رژیم باید تحت نظارت پزشکی و با احتیاط در کودکان ASD اعمال شود.